พูดถึงค้างคาวหลายคนคงรู้สึกชวนหลอนหรือไม่ก็นึกถึงปีศาจตัวร้ายในภาพยนต์แต่สำหรับชาวไทยเชื้อสายจีนภูเก็ต ค้างคาวถือเป็นสัญลักษณ์มงคลประจำบ้าน ที่พบเห็นได้ตลอดทั้งเมือง เราจะพบเห็นเจ้าค้างคาวในสถานที่เกือบทุกแห่ง ทั้งบ้านเรือนที่อยู่อาศัย โรงเรียน ตลอดจนศาสนสถานสำคัญ
.
สาเหตุที่ค้างคาวถูกนำมาใช้ในงานสถาปัตยกรรมเมืองภูเก็ต เพราะค้างคาวถือเป็นสัตว์มงคลของชาวจีน โดยเฉพาะชาวจีนฮกเกี้ยนบรรพบุรุษของชาวไทยเชื่อสายจีนภูเก็ต ค้างคาวในภาษาจีนฮกเกี้ยน ออกเสียงว่า “ฮก” พ้อง คำว่า ฮก (福) ซึ่งเเปลว่าโชคลาภวาสนาและเป็น “ฮก” ในคำว่า “ฮกเกี้ยน” ค้างคาวจึงถือสัญลักษณ์ประจำกลุ่มคนฮกเกี้ยนเลยก็ว่าได้
.
การมีรูปค้างคาวประดับอยู่บนอาคารบ้านเรือน เชื่อว่าจะทำให้บ้านหลังนั้นมีแต่ความโชคดี มั่งคั่ง แม้ว่าจะสร้างบ้านรูปแบบตะวันตกก็ไม่ลืมที่จะนำค้างคาวมาเป็นส่วนประกอบด้วยเสมอ
.
ถ้าหากใครเคยเดินในย่านเมืองเก่าภูเก็ต อาจเคยสักเกตเห็นช่องลม รูปโค้งเว้าด้านหน้าของอาคาร แบบ เตี้ยมฉู่ (shophouse) ช่องลมรูปทรงโค้งเว้าเหล่านี้ ก็ถือเป็นสัญลักษณ์ค้างคาวด้วยเช่นกัน โดยช่องลมหนึ่งช่องมีค้างคาวซ่อนอยู่ถึง 5 ตัวด้วยกัน เรียกว่า “หง่อฮก” มุมทั้งสี่ด้านด้านแทนค้างคาวหนึ่งตัว เมื่อค้างคาวรวมกันสี่ตัวกลายเป็นค้างคาวตัวใหญ่อีกหนึ่งตัว หง่อฮกเป็นสัญลักษณ์แทนธาตุทั้ง 5 และพร 5 ประการ ซึ่งถือเป็นมงคลประจำบ้านของชาวฮกเกี้ยน
.
พร 5 ประการที่พูดถึงประกอบด้วย
1.ขอให้มีอายุยืนยาว (长寿)
2.ขอให้มั่งคั่งด้วยทรัพย์สินเงินทอง (富贵)
3.ขอให้มีสุขภาพที่แข็งแรงและสงบสุข (康宁)
4.ขอให้มีศีลธรรมที่ดีงาม (好德)
5.ขอให้จากโลกนี้ไปอย่างสงบ (善终)
.
ดังนั้นเมื่อสายลมที่พัดผ่านช่องลมรูปค้างคาว 5 ตัว เชื่อว่าจะพัดพาพร 5 ประการมาสู่คนที่อาศัยอยู่ในบ้านด้วยเช่นกัน ถือเป็นคติความเชื่อที่แฝงเร้นอยู่ในสถาปัตยกรรมไว้อย่างลึกซึ้ง
.
ถ้าพูดถึงลายประดับรูปค้างคาว อีกจุดหนึ่งที่มิวเซียมภูเก็ตอยากเชิญชวนทุกคนไปชมเมื่อมีโอกาส คือค้างคาวสีแดงบนยอดสุดของจั่วอาคาร “โรงเรียนภูเก็ตไทยหัว”หรือ”พิพิธภัณฑ์ภูเก็ตไทยหัว” ในปัจจุบัน ถ้าสังเกตบนสุดของจั่วอาคารหลังนี้ จะเห็นค้างคาวสีแดงกางปีกคอยจ้องมองผู้ที่มาเยือนอยู่อย่างเงียบ ๆ ผู้สร้างเจตนาให้ค้างคาวสีแดงตัวนี้เป็นสื่อกลางที่จะคอยบอกนักเรียนและผู้ที่มาเยือนว่า “การมีโอกาศศึกษาเรียนรู้ถือเป็นโชคดีสูงสุดของชีวิต”
.
ขอให้ทุกคนสนุกไปกับการเรียนรู้ผ่านคอนเทนต์ดี ๆ จากมิวเซียมภูเก็ต ชอบกดไลส์ ใช่กดแชร์ สวัสดีครับ
ข้อมูลจากเพจ มิวเซียมภูเก็ต
อ้างอิง/ข้อมูลเพิ่มเติม
1.ฮก ลก ซิ่ว โชค ลาภ อายุยืน โดย พรพรรณ จันทโรนานนท์
2.ขอบคุณภาพช่องลมแกะลายค้างคาวและข้อมูลจาก คุณอัศวิน อรรถธรรม ประธานสภาวัฒนธรรมตำบลตลาดใหญ่
