ส.ค.ส. ฉบับแรกของไทย

ประวัติของ ส.ค.ส. ย้อนกลับไปได้ถึงช่วงคริสต์ศตวรรษที่ ๑๕ เมื่อชาวเยอรมันเริ่มใช้แม่พิมพ์ไม้แกะสลักเป็นภาพบ้านเรือน หรือภาพพระเยซูในวัยเยาว์ พร้อมข้อความอวยพรว่า “Ein gut selig jar” ซึ่งมีความหมายว่า “ปีที่ดีและมีสุข” ต่อมาชาวอังกฤษได้นำแนวคิดดังกล่าวมาพัฒนารูปแบบบัตรอวยพรให้มีความสวยงามมากยิ่งขึ้น เพิ่มสีสันและลวดลาย จนกลายเป็นต้นแบบของบัตรอวยพรปีใหม่ที่แพร่หลายไปทั่วโลก

สำหรับประเทศไทย ส.ค.ส. หรือบัตรอวยพร “ส่งความสุข” ฉบับแรก ปรากฏขึ้นในพุทธศักราช ๒๔๐๙ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระสยามเทวมหามกุฏวิทยมหาราช (รัชกาลที่ ๔) พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดทำขึ้นเพื่อพระราชทานแก่คณะทูตานุทูต ข้าราชบริพาร และมิตรสหายชาวต่างประเทศ เนื่องในวาระวันขึ้นปีใหม่สากล ซึ่งตรงกับวันจันทร์ที่ ๑ มกราคม ค.ศ. ๑๘๖๖

ส.ค.ส. ฉบับดังกล่าวเป็นพระราชสาส์นอวยพรปีใหม่ ลงวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๐๙ พระราชทานแก่กัปตันจอห์น บุช หรือหลวงวิสูตรสาครดิษฐ (ต่อมาเป็นพระยาวิสูตรสาครดิษฐ) ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งเจ้าท่ากรุงเทพฯ ตัวส.ค.ส. เป็นจดหมายที่ทรงเขียนด้วยลายพระหัตถ์อย่างเป็นระเบียบ มีความยาวทั้งสิ้น ๔ หน้า ไม่ได้มีลวดลายวิจิตรประดับประดา หากแต่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ลงพระปรมาภิไธยและลายเซ็นพระนาม “S.P.P.M. Mongkut” กำกับไว้ ซึ่งนับเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญยิ่ง

ส.ค.ส. ฉบับแรกของไทยนี้ ไม่เพียงสะท้อนถึงพระราชหฤทัยอันเปี่ยมด้วยไมตรีของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการส่งมอบความปรารถนาดีแก่ข้าราชบริพารและมิตรสหายชาวต่างประเทศเท่านั้น หากยังมีนัยสำคัญในเชิงการทูต โดยเป็นการแสดงให้ชาติตะวันตกเห็นว่าสยามเป็นประเทศที่มีความเจริญ มีอารยะ และเข้าใจธรรมเนียมสากลอย่างลึกซึ้ง

เรื่อง: มยุเรศร่อนรา

ภาพ: หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร, queen sirikit museum of textiles

เพจ เจริญกรุง
เพจ มิวเซียมภูเก็ต