ร่วมสืบสานประเพณีพ้อต่อ วันอาทิตย์ที่ ๗ กันยายน ๒๕๖๘

ประเพณี “พ้อต่อ” มีรากวัฒนธรรมมาจากอินเดีย เริ่มต้นจากความเชื่อเรื่องภพภูมิและการอุทิศส่วนกุศลให้กับ “เปตชน” ในพิธี “ศราทธ์” หรือ “สารท” ของพราหมณ์และพุทธศาสนา และเมื่อพุทธศาสนาเผยแพร่เข้าสู่จีน เกิดการแปลคัมภีร์ต่าง ๆ โดยเฉพาะพระสูตรฝ่ายมหายาน “อุลลัมพลสูตร” ที่กล่าวถึงการทำบุญใหญ่เพื่อช่วยมารดาจากขุมนรกของพระโมคคัลลานนะ และ “โยคะตันตระอัคนีชวาลมุขเปรตพลีโยคกรรม” หรือ พระสูตรว่าด้วยการอุทิศส่วนกุศลให้กับเปรตและวิญญาณไร้ญาติ พระสูตรทั้งสองกลายเป็นพระสูตรที่มีอิทธิพลต่อความเชื่อในสังคมจีน

คติแบบพุทธศาสนาซึ่งรับมาจากอินเดียได้ผสมกลมกลืนกับกับพิธีกรรมการเซ่นไหว้บรรพบุรุษและวิญญาณไร้ญาติในเดือน 7 ของชาวจีนที่เชื่อว่าช่วงเวลานี้เป็นเดือนเกิดเทพแห่งพื้นดิน ตามคติดั่งเดิมของศาสนาเต๋า กลายเป็นประเพณีสารทเดือน 7 ที่เป็นหนึ่งในประเพณีหลักของชาวจีน เทศกาลนี้เฟื่องฟูและถือเป็นเทศกาลสำคัญของชาวจีนตอนใต้ โดยเฉพาะชาวจีนฮกเกี้ยนจะเรียกเทศกาลนี้ว่า “อูหลานผูนเซ่งโห่ย” หรือ “พ้อต่อจ่งเซ้ง” มีความหมายว่า กิจกรรมโปรดสรรพสัตว์ให้หลุดพ้นจากห้วงแห่งความทุกข์โดยทั่วกัน

เมื่อชาวจีนส่วนหนึ่งเดินทางสู่โพ้นทะเล แร่ดีบุกได้ดึงดูดชาวจีนหลากหลายกลุ่มโดยเฉพาะชาวนจีนฮกเกี้ยนเข้ามาสู่ภูเก็ต ประเพณี “สารทจีน” หรือ “พ้อต่อ” กลายเป็นประเพณีสำคัญที่ชาวจีนภูเก็ตยึดถือปฏิบัติกันอย่างเข้มแข็งเช่นเดียวกับชาวจีนโพ้นทะเลในดินแดนอื่น ๆ เพราะถือเป็นช่วงเวลาแห่งการรำลึกและแสดงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษและพี่น้องชาวจีนที่เดินทางสู่โพ้นทะเลและล้มหายตายจากนอกมาตุภูมิ ซึ่งบางคนไม่มีลูกหลานคอยเซ่นไหว้อุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้

พิธีกรรมชาวเมืองภูเก็ตยังคงยึดถือช่วงเวลาเดือน 7 ตามปฏิทินจีนซึ่งจะตรงกับช่วงเดือน สิงหาคม – กันยายน ของทุกปี พิธีการเซ่นสังเวยวิญญาณไร้ญาติุถือเป็นจุดประสงค์หลักของพิธีกรรม โดยจะมีการตั้งเซ่นไหว้บรรพบุรุษในบ้านนิยมทำในวันสารท ปีนี้ตรงกับวันที่ 6 กันยายน เสร็จแล้วจะมีไหว้วิญญาณไร้ญาตินอกบ้านเรียกว่า “โฮ่เฮียตี่” หมายถึงพี่น้องที่ดี ในส่วนชุมชนและกลุ่มสมาคมต่าง ๆ จะมีการจัดงานพ้อต่อสลับกันไปตลอดเดือน ซึ่งจะมีของไหว้เป็นกับข้าว อาหารเช่นเดียวกับกับเซ่นไหว้บรรพบุรุษในช่วงตรุษจีน และที่ขาดไม่ได้คือขนมเต่าสีแดงทำจากแป้งข้าวเหนียว เรียกว่า อั่งกู๊ และ ตั่วกู๊ ขนมเต่าตัวใหญ่ทำจากแป้งหมี่หมักน้ำเชื่อม ถือเป็นสัญลักษณ์ที่ขาดไม่ได้ในประเพณีพ้อต่อ โดยทุกครั้งที่มีการจัดพิธีกรรมจะมีการอันเชิญ “พ้อต่อก้ง” ในรูปของหุ่นกระดาษ เป็นประธานในพิธีเพื่อควบคุมดวงวิญญาณในการเซ่นไหว้เสมอ

ประเพณีพ้อต่อภูเก็ตจึงเป็นประเพณีที่เกิดจากการผสมผสานของคติความเชื่อทั้งพุทธ ขงจื้อและเต๋า มีรากของประเพณีถือกำเนิดในอินเดีย แตกหน่อเติบโตในจีนแผ่นดินใหญ่และเบ่งบานในดินแดนโพ้นทะเล จนกลายเป็นอีกหนึ่งประเพณีหลักของชาวเมืองภูเก็ตที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง เชิญชวนไปร่วมงานกันครับ

.

ข้อมูลเพิ่มเติม :

หนังสือเทศการจีนและการเซ่นไหว้ โดย ถาวร สิกขโกศล สำนักพิมพ์มติชน