“อัตลักษณ์ผ้าบาติกทำจากน้ำทะเลภูเก็ต สู่งานศิลปะร่วมสมัยในงานThailand Biennale Phuket 2025”

(แฟร์) จักรพันธ์ อินทร์หอม หนึ่งใน 5 ศิลปินที่ร่วมจัดแสดงผลงานศิลปะ ในรูปแบบจัดวาง ภายในศาลาซีแซนด์ซัน และมัลติมีเดีย ในงานมหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ Thailand Biennale Phuket 2025 เผยว่า ส่วนตัวเป็นชาวภูเก็ต สำเร็จการศึกษจากคณะวิทยาลัยนวัตกรรมสื่อสารสังคม เอกการออกแบบสื่อปฏิสัมพันธ์และมัลติมีเดีย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

โดยเริ่มเข้าสู่วงการแฟชั่นดีไซน์และก่อตั้งแบรนด์ภูษาเลขึ้นเมื่อประมาณ 5 ปีเศษ คำว่าภูเป็นคำแรกของชื่อจังหวัดภูเก็ต และภูษาแปลว่าผ้า คำว่า เล มาจากน้ำทะเล โดยรวมจึงหมายถึง ผ้าที่ทำจากน้ำทะเลภูเก็ต โดยการรวมตัวของกลุ่มชาวบ้านในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด ได้ฝึกฝนเรียนรู้ภูมิปัญญาและงานหัตถศิลปต่างๆ รวมถึงภูมิปัญญาการทำผ้ามัดย้อม ซึ่งต่อมาได้เข้าร่วมกับกลุ่มวิสาหกิจชุมชน การท่องเที่ยวพรชนก ตำบลกะรน อำเภอเมืองภูเก็ต ด้วยแรงบันดาลใจจากธรรมชาติและมุ่งส่งเสริมการใช้วัตถุดิบในพื้นที่เป็นหลัก ซึ่งได้รับการคัดเลือกจากโครงการ Local Designer 5 ชุมชน สร้างสรรค์ผลงานและนำมาจัดแสดงแฟชั่นโชว์ในโครงการI am Root Project โดยมหาวิทยาลัยราชภัฏและมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ซึ่งเป็นโครงการ ที่ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม

ด้วยความโดดเด่นของภูษาเล ในการทำผ้าบาติกมัดย้อมด้วยน้ำทะเล จึงได้รับการชักชวนจากคุณ ฟ้าใส หัสมา จันทรัตนา ศิลปินอิสระ ให้ร่วมแสดงชุดผลงานศิลปะจัดวางที่เผยให้เห็น พลังธรรมชาติที่มีผล ต่อการเกิดขึ้นและสลายตัวไป ไม่ใช่เพียงสิ่งที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นส่วนสำคัญในการสร้างความเป็นไปได้ใหม่ๆ ที่สอดคล้องกับธีมหลัก “นิรันดร์กัลป์” ของ Thailand Biennale, Phuket 2025 ภายในศาลา SEA SAN SUN ซึ่งผมได้สร้างสรรค์ชิ้นงานที่เป็นร่มชายหาด ด้วยแรงบันดาลใจเกี่ยวกับท้องทะเล และภาพจำของร่มชายหาด โดยเราเปลี่ยนมาใช้ผ้าแคนวาสเป็นวัสดุหลัก นำมาขึ้นโครงร่ม และเพิ่มลวดลาย โดยนำแป้งข้าวเหนียวมากวนกับน้ำเปล่าจนมีความเหนียวได้ที่จึงนำมาใช้กั้นเวลาลงสีด้วยคราม

โดยได้รับการถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับสูตรกาวแป้งจากท่านอาจารย์ผศ.ดร.จันทร์เพ็ญ อินทรประเสริฐ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานีผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษาวิจัย และการทำผ้า Eco Print และย้อมด้วยสีครามธรรมชาติ จากนั้นนำไป ชุบน้ำทะเล เพื่อเป็นการล็อคสี ด้วยบริบทของภูเก็ตที่มีการสืบทอด วัฒนธรรมผ้าบาติก และผ้ามัดย้อมอยู่แล้ว ผมจึงมีความตั้งใจที่จะพัฒนา งานผ้ามัดย้อมด้วยเทคนิคแป้งกั้นสีให้มีความโดดเด่นและน่าสนใจมากยิ่งขึ้นภายใต้เอกลักษณ์ที่ผสมผสานน้ำทะเลของภูเก็ต ซึ่งทำให้ภูษาเล มีเอกลักษณ์ ด้วยงานออกแบบผ้าบาติกย้อมสีธรรมชาติ ที่มีจุดเด่นโดยใช้น้ำทะเล ในการฟิกซ์สี โดยเริ่มจากการต้มสกัดสีออกมาก่อน ถึงจะใช้สีนั้น มาระบายลงบนผ้า เวลาย้อมรอบแรกเราจะรอให้แห้งแล้วจึงค่อยเติมสี เพิ่มเข้าไปในรอบที่สองเพื่อให้สีอยู่บนผ้าให้มากที่สุด

สีที่ได้จากพืชพรรณธรรมชาติในภูเก็ตได้แก่ ใบหูกวาง ที่พบมาก บริเวณชายหาด และเทศบาลก็จะทำการตัดแต่งกิ่งทุกๆ 3 – 4 เดือน เราก็จะนำวัสดุเหลือใช้จากธรรมชาติมาทำสี ซึ่งจะให้สีเหลือง น้ำตาลเบจ และสีเขียวขี้ม้าไปจนถึงสีดำ พืชอีกชนิดหนึ่งได้แก่ ต้นหล่อเป็นพันธุ์ไม้ท้องถิ่น ภาคใต้สารพัดประโยชน์ หรือเรียกอีกชื่อว่าต้นหูช้าง เมื่อนำใบมาสับให้ละเอียด ต้มด้วยน้ำทะเล เคี่ยวประมาณ 1-2 วันจนได้สีเข้มข้น และกรองเอาแต่น้ำมา ใช้เราจะได้สีเหลืองครีม และสีเทา

ในมุมของคนทำงานศิลปะ ผมรู้สึกภูมิใจที่ได้นำเสนอไอเดียการทำงานใหม่ๆ ที่ผสมผสานความเป็นภูเก็ตลงในผืนผ้าบาติกด้วยสูตรกาวแป้งที่ผ่านกระบวนการทำที่ละเอียดอ่อนทั้งการควบคุมอุณหภูมิความร้อน ท่ามกลางสภาพอากาศ ในช่วงปลายฤดูฝนของภูเก็ต เรียกได้ว่าเป็นการสร้างงานศิลปะที่ดูแลธรรมชาติ ไปได้พร้อมๆ กัน

ด้านมุมมองของคนทำงานแฟชั่น ผมเชื่อว่าผู้คนเริ่มใส่ใจเรื่องการแต่งตัวมากขึ้น เพื่อแสดงออกความเป็นตัวตนผ่านเสื้อผ้าที่เราสวมใส่จึงทำให้อุสาหกรรมแฟชั่นซึ่งเป็นหนึ่งในสาขาของงานศิลปะร่วมสมัยขับเคลื่อนไปสู่การเติบโตมากยิ่งขึ้น พร้อมด้วยโอกาสที่จังหวัดภูเก็ตได้เป็นเจ้าภาพการจัดงานครั้งนี้ ผมมองว่า เป็นสิ่งที่เกินความคาดหมายเหมือนการได้สัมผัสมิติใหม่ในความรู้ด้านศิลปะร่วมสมัยที่เชื่อมโยงมาสู่เรื่องราวใกล้ตัวของคนไทยและเมืองภูเก็ตในฐานะเจ้าบ้าน ซึ่งพร้อมที่จะเปิดประตูต้อนรับศิลปินและนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติที่มาเยี่ยมเยือนประเทศไทยด้วยความอบอุ่น ตลอดระยะเวลา 5 เดือนเต็มในการจัดงานมหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ Thailand Biennale Phuket 2025 ตั้งแต่วันที่ 29 พฤศจิกายน 2568 -30 เมษายน 2569 นี้ครับ